Gmina Rudna

Województwo Dolnośląskie, Powiat Lubiński, Gmina Rudna, www.rudna.eu

Kliknij na obrazek by powiększyć

Imieniny

Wczoraj: Aleksandra Bazylego
Dziś: Jana Wiktora
Jutro: Heleny Wieslawy

Nasza Gmina

Ratusz

Wysokie

Wysokie

1.1 Dawne nazwy wsi.

Wysak (Wysoka) – 1376 r., Weissig – 1403 r. i 1787 r., Weiβig – 1818 r. i 1830 i potem do 1945 r. odtąd – Wysokie.

1.2 Etymologia nazwy wsi.

Nazwa wywiedziona od nazwy terenu, na którym położona jest miejscowość. Wg Adamy΄ego od dawnej nazwy słowiańskiej słowa Weissek = wysoko położony.

1.3 historia wsi i dóbr.

W 1563 r. zakupił tutejsze dobra rycerskie pewien przedstawiciel, nieznany z imienia, rodziny von Promnitz Und Letzendorf. Jak uważa Zimmermann, dobra musiały być wówczas podzielone, ponieważ następuje w 1567 r. ten sam Promnitz dokupił „den Andersen Antheil” (inną część) majątku (dóbr), lecz nie wiadomo od kogo. Jednocześnie z tego samego źródła wiadomo, iż ów Promnitz zakupił z prawem dziedziczenia dobra chłopskie i przyłączył je do dominium. Może tu chodzić zatem o tę samą transakcję. W każdym razie już w 1579 r. – dobra są w rękach KiLiana von Löben, zaś w 1595r.- Abrahama von Seherra. W rękach rodziny tego ostatniego pozostają do 1739r., kiedy zakupiła je Hedwig Maximiliane hrabina von Dyherr i baronowa von Schomow z domu hrabina von Rechenberg, odznaczone orderem krzyża z gwiazdą. W 1748r. odsprzedała je von Försterowi, po czym w 1760r. przeszły drogą dziedziczenia na syna tegoż-Hansa Ernsta von Förester, od którego przejął je drogą kupna w 1780r. Baron Hanus Riedrich Ernst von Arnold i zatrzymał je do roku 1787. Na początku XIX w dobra należały do szambelana dworu von Unruh’a. Wiadomo zaś o tym fakcie stąd, iż w momencie ich sprzedaży w 1804r. przeznaczył na rzecz tutejszej gminy 300 talarów na edukację dzieci katolickich ze wsi Wysokie, Gwizdanów i Kębłów. W 1830r. dobra należały do majorowej von Treskow, w 1845r.- do Däslera, który nabył je od przeciwniczki w 1843r. W 1863r. dobra zakupił hrabia Diettrich von Riettberg, który figuruje jako właściciel w 1876r. Potem na jakiś czas majątek przechodził w ręce Fritza Brözela, by około 1894r. powrócić znów w ręce von Riettbergów (w 1894r. wymienia się jako właściciela Aurela Hugona von Riettberga). Po nim obejmuje majątek Max von Riettberg i jest on ostatnim do wybuchu II wojny światowej posiadaczem dóbr w Wysokiem.

Z innych informacji dotyczących dziejów wsi warto zwrócić uwagę na fakt, iż podczas wojny XXX-letniej tutejsze wzgórza i wzniesienia zostały oszańcowane i umocnione, jednakże w końcu XVIII w z owych umocnień pozostały jedynie ślady. Dwór, którego ślady ruin znajdują się na otoczonym fosą wzniesieniu w pobliżu folwarku w centrum wsi, wzniesiony był prawdopodobnie w XVI w na planie prostokąta i nie jest wykluczone, iż zastępuje na tym miejscu budowlę starszą, średniowieczną (Wesserschloss). Zwrócony był frontem ku północy, tj. ku majdanowi folwarcznemu. Poprzez fosę, na osi wejścia głównego do rezydencji, przerzucony był kamienny most.

1.4. Park.

Na obszarze przylegającym do fosy od strony wschodniej, ograniczony z trzech stron rowami wodnymi, znajdował się zapewne ogród ozdobny, zapewne w XVIII w. W początkach XIX w założenie zielone rozszerzono na teren położony przy wschodniej i północno-wschodniej stronie ogrodu. Włączona weń również naturalne wzgórze we wschodniej części obiektu oraz niewielki wąwóz z rowem wodnym. Był to park typu krajobrazowego. Szczyt wzniesienia sprawiał wrażenie formowanego sztucznie tarasu w każdym razie znalezione tam w 1981r. przez wykonawców opracowania ewidencyjnego parku relikt kamienny stanowił fragment barokowej balustrady, zatem należałoby go wiązać raczej z XVIII -wiecznym ogrodem. W tym samym mniej więcej czasie, tj. na przełomie XVIII i XIX wieku lub na początku XIX wieku włączono w całość założenia grobowiec na wzgórzu położonym w pewnym oddaleniu od parku w kierunku południowo wschodnim wiedzie doń wysadzana drzewami owocowymi droga od głównej szosy wiejskiej. Z tego punktu roztacza się widok na panoramę parku (w chwili obecnej nieco zakłócony przez wzniesione na osi widokowej nowe budynki mieszkalne). Zgrupowane w rozległy czworobok zabudowania gospodarcze zostały w znacznej mierze przebudowane, w tym również zamykająca od południowego zachodu majdan gospodarczy murowana obora pełniąca obecnie funkcję mieszkalną (znajdująca się na niej data 1896r. oraz inicjały M.G.R.-„Maksymilian Graf Rittberg” odnoszą się do ostatniego właściciela majątku). Do majątku tego należała również niewielka kolonia d. Mohrentahl (ob. Rozłogi, przy drodze w kierunku Radomiłowa) z XX-wiecznymi domami kolonistów. Z miejsca tego roztacza się widok na wspomniany wyżej grobowiec.

1.5. Układ przestrzenny wsi

Pierwotnie wieś miała zabudowę rzędową wzdłuż głównej (dolnej) drogi wiejskiej. Rozkwit dóbr spowodował konieczność utworzenia równoległej doń drogi górnej, gdzie skupiła się zabudowa mieszkalna dla zatrudnionej w dobrach ludności. Przy wjeździe do wsi od strony Gwizdanowa roztacza się rozległy widok na dolinkę, w której położona jest wieś oraz otaczające ją grzbiety wzgórz. Dla całej doliny postuluje się utworzenie strefy ochrony krajobrazowej dla podkreślenia wyjątkowych w tej okolicy jej walorów. Natomiast dla założenia zielonego wraz z ruiną dworu (oraz pozostałościami folwarku?) przewiduje się strefę ochrony „B”. Ponadto wyznacza się strefę ekspozycji (z punktu na wzgórzu z grobowcem ku wsi)

1.6 Tabelaryczne zestawienie danych statystycznych

Gmina wiejska				Dobra		Instytucje publiczne i przemysł
Rok	Areał	Domy	Ludność	Areał	Ludność
1787		159				Młyn wodny, cegielnia
1830		38	181			Gorzelnia, wiatrak
1845		41	228
1876				583
1885	130	33	154		64
1895		32	141		53
1908		31	121		95
1912				582
1921						Zajazd
1926	135		109	568	103
1930				578

2.Strefy ochrony konserwatorskiej oraz wykaz elementów objętych ochroną konserwatorską

2.1. Strefy ochrony konserwatorskiej

2.1.1. Wyznaczono strefę „B” ochrony konserwatorskiej dla: parku i folwarku

2.1.2. Wyznaczono strefę „K” ochrony krajobrazu kulturowego dla wsi.

2.1.3. Wyznaczono strefę „E” ochrony ekspozycji panoramy wsi od strony południowej z wzgórza z grobowcem, oraz osie widokowe kompozycji krajobrazowej z tegoż wzgórza łączące park we wsi i folwark Rozłogi.

2.1.4. Wyznaczono strefę „OW” – obserwacji archeologicznej dla miejscowości o średniowiecznej metryce

2.1.5. Wyznaczono strefę „W” ochrony archeologicznej dla stanowiska nr 275.

2.2. Wykaz zabytków architektury i budownictwa

Zabudowa folwarku

Dom mieszkalny nr 14

Stodoła I, nr 14, 1896

Stodoła II, nr 14

Zabudowa wsi

Dom mieszkalny nr 3

Dom mieszkalny nr 6

Dom mieszkalny nr 7

Dom mieszkalny nr 17