Gmina Rudna

Rudna

1.1 Dawne nazwy miejscowości.

Rudna – 1339 r., Rudno Nova – 1366 r., Raudten – 1440 r., 1527 r., 1787 r., Rauden – 1818 r., Raudten i zamiennie Steinau Raudten – 1830 r. i 1845 r. potem Raudten do 1945 r. Odtąd – Rudna

1.2 Etymologia nazwy miasta

Badacze zgodnie przyjmują, iż nazwa jest przymiotnikiem od rzeczownika ruda. Na przetwórstwo rudy darniowej w okolicy wskazują liczne znaleziska archeologiczne.

1.3 Historia miasta

Rudna została założona już około 1300 r. (niektóre źródła podają rok 1270, lecz data ta odnosi się prawdopodobnie do książęcego zamku zbudowanego tu zapewne przez Konrada I Głogowskiego ). Otrzymała korzystne położenie w dolinie pomiędzy dwoma ciekami wodnymi: jednym płynącym od strony Żelaznego Mostu przez Pielgrzymów ku Kalinówce i drugim: od strony Rynarcic przez Juszowice ku Smolnej, które łączyły się powyżej osady przyjmując z kolei wody płynące ze Starej Rudnej, Brodowa, nieco dalej zaś z Wysokiej i połączone spływały ku Gwizdanowie i Gawronom, aby w końcu w okolicach Głogowa wpaść do Odry. Naturalną terenową ochronę stanowiły z trzech stron bagna, z czwartej zaś wznosił się otoczony wałami i fosą wspomniany zamek książęcy. Miasto z czworokątnym placem targowym (rynkiem) i trzema bramami (Głogowską, Ścinawską i Polkowicką), oraz analogicznie przedmieściami, którego patronką była św. Katarzyna wymienione jest dokumentarnie po raz pierwszy w 1339r. Od obwałowań i fosy zamku zostały poprowadzone przenikające się z nimi w kierunku północnym (ku Kalinówce) obwałowania chroniące miasto. Około 1540r. został wzdłuż uch linii wytoczony mur miejski (w 1542r. wymienione są w dokumentach mury miejskie w Rudnej). Należące do mieszczan szopy i stodoły były zlokalizowane po stronie zachodniej, poza murami; tam także odbywały się słynne w okolicy targi na bydło w XV w. miasto nawiedziły liczne klęski: w 1431r.- najazd husytów, w 1442 i 1471r.- pożary, które strawiły cała niemal jego zabudowę. W 1474r. miało miejsce spustoszenie prze Polaków. Natomiast czasy od ok. 1500r. do wojny XXX-letniej należały do najspokojniejszych i najpomyślniejszych w historii. Dużą rolę odgrywało szewstwo i odbywający się regularnie jarmark skórny. Prężnie działały cechy rzemieślnicze obdarzone licznymi przywilejami. Na przedmieściu  ścinawskiej wzniesiono szpital św. Ducha (Zum heiligen Geist). W 1522r. wymieniona jest po raz pierwszy szkoła łacińska, która wszakże murowaną siedzibę uzyskała dopiero w 1765r. W 1604r. miasto jest opisywane jako pozbawione murów obronnych. W tych najwcześniejszych czasach zajęcia ludności Rudnej koncentrowały się wokół obróbki żelaza (w 1588r. odnotowany jest będący w rozkwicie cech rusznikarzy i płatnerzy), sukiennictwa (jeszcze w 1787r. działało tu 67 sukienników, w 1825r.- pracowało już tylko 9 warsztatów tej branży), handlu solą oraz bydłem (pochodzącym głównie z Polski). W czasie wojny XXX-letniej, która okazała się dla miasta wyjątkowo dotkliwa, miało miejsce ponad 70 splądrowań. W latach 1631(32)-1633 liczące około 1700 mieszkańców miasto zdziesiątkowała zaraza. W 1642r. nastąpiła masowa ucieczka tutejszych mieszczan do Polski, w tym też roku Rudna została spalona, tak iż ocalał jedynie w części kościół cmentarny i cztery niewielkie domy na przedmieściach. Jednakże w 1650r. mieszkańcy powrócili i przystąpili do odbudowy. W 1656r. nawiedziła ich kolejna zaraza, która zabrała 180 osób. Znaczne zniszczenia przyniosła również wojna siedmioletnia. Znów doszło do licznych przemarszów wojsk i splądrowania (szczególnie drastycznie zapisało się jedno z nich, mające miejsce w 1760r.- przez Kozaków). Po zawartym pokoju Fryderyk Wielki wzniósł na swój koszt ratusz i dofinansował odbudowę domów przyrynkowych (1770-1773). Francuzi (wojny napoleońskie) przeszli przez miasto kilkakrotnie w latach 1807-1808 niszcząc je i rabując. W 1847r. miał miejsce kolejny groźny pożar. Jednakże, jak należy przypuszczać na podstawie statystyk, stosunkowo szybko miasto dźwignęło się. W 1878r. istniały w Rudnej: kościół ewangelicki oraz tegoż wyznania kościół cmentarny, dwie pastorów ki, katolicka kaplica kurialna, szpital, ratusz, apteka i browar oraz 194 domy w mieście i 22 na przedmieściach (domy mieszczan były jednak głównie drewniane kryte gontem; jedynie te przy rynku były murowane lub na podmurówce i konstrukcji fachwerkowej, kryte dachówką). Wśród zawodów ludności miejskiej wymienia się: felczera, piekarzy, fryzjerów, browarników, gorzelników, introligatorów, rusznikarzy, bednarzy, kołodziejów, farbiarzy. W czasach pruskich Rudna stanowiła siedzibę powiatu (do 1818r.), potem przynależała będąc nadal miastem królewskim do powiatu ścinawskiego, a po likwidacji tegoż, od 1932r. do powiatu lubińskiego.

W 1856r. zbudowano nową szkołę ewangelicką, w tym też roku na terenach przedmiejskich powstała stacja kolejowa(2,5km od miasta w kierunku północnym) w Gwizdanowie wraz z towarzyszącymi zabudowaniami. Stacja miała charakter węzłowy (w 1869r. uruchomioną linię Legnica-Gwizdanów-Głogów, w 1874r. Wrocław-Gwizdanów, w 1900r. Gwizdanów-Polkowice). Wspomniany już uprzednio szpital św. Ducha został zastąpiony nowym budynkiem w 1885r. W 1899r. otwarto linię kolejki wąskotorowej z Rudnej do Polkowic. Wkrótce, bo w 1901r. miasto otrzymało własny dworzec kolejowy (Rudna Miasto). Już po pierwszej wojnie światowej powstało osiedle w pobliżu dworca kolejowego, zaś na polach koło Gródka wzniesiono nową szkołę. W 1909r. uruchomiono wodociąg miejski, w 1911r.- kanalizację. Na przemysł miejski składały się w tym czasie: fabryka przetwórstwa ziemniaków(m.in. płatkarnia), dwa młyny, cegielnia, wytwórnia wyrobów ceramicznych, tartak, fabryka wyrobów cementowych oraz słynna w okolicy mleczarnia, w które podobnie jak w fabryce ziemniaczanej, posiadali udziały okoliczni ziemianie. W 1921r. funkcjonowała wytwórnia torfu opałowego i spółka elektryczna. Miasto, które dzięki stacji węzłowej w Gwizdanowie zyskało znakomitą szansę rozwoju( bezpośrednie połączenia kolejowe z Wrocławiem, Głogowem i Berlinem via Rzepin i Frankfurt nad Odrą) pozostało jednak lokalnym ośrodkiem nastawionym na obsługę okolicznego rolnictwa (przemysł przetwórczy, kasa oszczędności), ale miało również pewne ambicje kulturalne. Wiadomo np., iż dysponowała salą (Schützenhaus), w której regularnie odbywały się przedstawienia teatru objazdowego oraz koncerty, funkcjonowała drukarnia, działało także Towarzystwo Śpiewacze Męskie.

II wojna światowa przyniosła Rudnej duże zniszczenia. W 1965r. utraciła ona prawa miejskie.

Historia ważniejszych budowli w mieście.

Kościół św. Katarzyny, obecnie prawosławny Podwyższenia Krzyża Świętego

Wzniesiony po 1450r., choć być może na tym miejscu istniała wcześniejsza budowla drewniana, o czym świadczyłby dokument procesowy kanoników z 1360r. Odbudowany po 1642r. (zniszczenie pożarem) w dzisiejszym swym kształcie z wieża od zachodu pochodzącą z 1793r. Pierwotnie katolicki, w XVIw. (ok. 1523r.?) przejęty przez ewangelików i użytkowany przez nich do 1694r. Znów katolicki do 1707r., po czym oddany ewangelikom (katolicy otrzymali w tym czasie od miasta na cele kultowe tzw., stary ratusz, czy też wójtostwo). Do parafii katolickiej należała również ludność z okolic Rudnej. Obecnie kościół prawosławny. Konserwowany w latach 1988-1993r., m.in. remont zagrożonej konstrukcyjnie wieży

Ratusz miejski

Wzniesiony w latach 1770-73 (1771?), murowany, zlokalizowany pośrodku rynku (wskazuje na to analiza ryciny F.B. Wernhra pochodzącej z 3 ćw. XVIII w. oraz dawnych map i fotografia z 1942 r.). Wzniesiony był zapewne na planie prostokąta, o dwukondygnacyjnej bryle z dachem dwuspadowym z sygnaturką zakończoną ażurowym, kopulastym hełmem. Dłuższą elewację dekorował pseudoryzalit o trójkątnym zwieńczeniu. Stanowił fundację Fryderyka Wielkiego w całości; odbudowane wówczas również  domy przyrynkowe zostały przez króla jedynie dofinansowane. Ratusz był podpiwniczony, przed nim znajdowała się siedziba warty miejskiej.

Kościół cmentarny

Wzniesiony w 1639 r. na cmentarzu ewangelickim w południowo – zachodniej części miasta, na tyłach dóbr (folwarku). Była to nieduża fachwerkowa budowla na rzucie prostokąta z trójbocznie zamkniętą częścią prezbiterialną i drewnianą kruchtą na rzucie prostokąta dobudowaną od północy (?). Wszystko nakryte dachami dwuspadowymi krytym gontem. Na dachu od strony wejścia głównego (kruchty) wznosiła się czworoboczna sygnaturka nakryta czterospadowym daszkiem; uzyskał ją kościół w 1926 r. Znajdował się w niej stary dzwon, pochodzący ze zwrotu spośród zarekwirowanych dla przemysłu zbrojeniowego w czasie wojny. Wnętrze wsparte na filarze w formie drzewa palmowego obiegały z trzech stron empory z malowanymi przedpiersiami balustrad, na uwagę zasługiwała ambona i ołtarz. Niektóre elementy wystroju kościoła znajdują się obecnie w kościele p.w. św. Katarzyny – obecnie Podwyższenia Krzyża Świętego i w muzeum w Jaworze. Kościół zniszczony (rozebrany) w pocz. Lat 70-tych XX w.

Kościół katolicki p.w. św. Trójcy

Od 1708 r. katolicka kaplica kurialna znalazła pomieszczenie w budynku starego ratusza (zapewne pierwotny, sprzed budowli fryderycjańskiej, być może tożsamy z budynkiem wójtostwa – dawnym zamkiem?), gdyż kościół farny przejęli ewangelicy. Obecny kościół został wybudowany w latach 1859 – 1860 w duchu neogotyckim na placyku położonym w południowym krańcu rozwidlenia głównego szlaku miejskiego. Do parafii należały również okoliczne wsie: Stara Rudna,  Brodów, Juszowice, Mleczno, Pielgrzymów, Kalinówka, Rynarcice, kolonia Radomiłowa, część przyramkowa Toszowic oraz Wądroże (katolicy stanowili na tym terenie mniejszość).

1.4. Układ przestrzenny miasta

Średniowieczne miasto ograniczone było dzisiejszymi ulicami: od zachodu – Wesołą, od wschodu – Głuchą. Od zachodu do miasta przylegał teren zamku książęcego – obszar obecnej zabudowy folwarcznej przy ul. Dworskiej od wschodu ograniczony ul. Cichą (na terenie tym czytelny był jeszcze nie dawno zarys fos). W jego obrębie znajdował się również kościół farny p.w. św. Katarzyny wraz z otaczającym go terenem pierwotnego cmentarza. Krąg ten był przecięty na osi północ – południe przez dawny szlak komunikacyjny (dzisiejsze ulice: Ścinawska i Głogowska) oraz wrzecionowate rozwidlenie  pomiędzy nimi z czworobocznym rynkiem pośrodku. Godnym zauważenie na tym miejscu jest fakt, iż północny i południowy kraniec owego wrzeciona opierają się o wspomniane w części historycznej cieki wodne (Kalinówka i Rudnowska Woda). Od zachodu przylegało doń przedmieście polkowickie, od południowego – zachodu zabudowania folwarku z siedziba tzw. wolnych dóbr i nieco dalej na południe wysunięty Gródek, od południa przedmieście ścinawskie i osada Schmol (Smolna) będąca już z końcem XVIII w. pod jurysdykcją miejską, od północy – przedmieście głogowskie. Na przestrzeni wieku XIX oraz w pierwszym trzydziestoleciu XX w. wszystkie te przyległości zostały wchłonięte przez miasto (jako ostatni Gródek,  w 1930 r., kiedy to rozpoczęto tam budowę osiedla). Dodatkowo zaś od zachodu miasto otrzymało tereny rekreacyjno – sportowe przy drodze do Kalinówki. W rozwidleniu ulic na tym szlaku (obecnie Polna i Polkowicka) mieściła się przylegająca od południa do terenów rekreacyjnych strzelnica (tzw. Schützenhaus), gdzie odbywały się koncerty, przedstawienia teatralne i zabawy. Po I wojnie zagospodarowano również (osiedle mieszkaniowe) teren pomiędzy przedmieściem ścinawskim a stacją kolejową Rudna Miasto.

Tak zarysowany plan miasto zachowało do dziś. Jedynie w zabudowie pojawiły się ubytki; zburzona została zachodnia pierzeja rynku i część wschodniej a także fragmenty zabudowy przy ul. Ścinawskiej i Głogowskiej i na narożu ulicy wiodącej z rynku do kościoła św. Katarzyny. Rozebrano również wznoszący się pośrodku majdanu na zachód od rynku budynek mieszkalny który być może w swych murach krył relikty budowli wcześniejszych (wójtostwa lub zamku?), a na jego miejscu wzniesiona budynek administracyjno – gospodarczy. Jednakże ogólny charakter zabudowy miejskiej nie uległ zbyt drastycznym zmianom. Dysonansem jest wzniesiony przy rynku według typowego projektu sklep. Budynek ten, cofnięty w stosunku do pierwotnej linii zabudowy, swym wyglądem zdecydowanie odbiega od jednolitej formy architektury otaczających rynek domów.

Zabudowa mieszkalna i gospodarcza centrum Rudnej to w większości dwu- lub jednokondygnacyjne  domy nakryte dwuspadowymi dachami krytymi dachówką o dekoracji elewacji ograniczonej na ogół do pasów gzymsów kordonowych i koronujących. Zabudowa ulic wychodzących z centrum ma już inny charakter; są to domy jednorodzinne osiedli lub zagrody wiejskie. Interesującą enklawą jest rejon dworca kolejowego.

1.5. Tabelaryczne zestawienie danych statystycznych

Gmina wiejska				Dobra		Instytucje publiczne i przemysł
Rok	Areał	Domy	Ludność	Areał	Ludność
1787		222	1288			Kościół ewangelicki, kaplica katolicka, szpital, ratusz, browar, apteka
1830		190	1235			Kościół grzebalny ew., szkoła ew. dla chłopców, szkoła ew. dla dziewcząt, dom parafialny, szkoła katolicka, wiatrak, tkalnia lnu i wełny, farbiarnia
1845		190	1217			Posterunek policji i straż miejska
1885	953	171	1487			Mleczarnia, płatkarnia ziemniaków
1895		175	1350
1908	993	194	1337			Stacja kolejowa-urzędnicza, spółka elektryczna, miejska kasa oszczędności, drukarnia, ochotnicza straż pożarna
1921			1716
1939			1900

2. Strefy ochrony konserwatorskiej oraz wykaz elementów objętych ochroną konserwatorską

2.1. Strefy ochrony konserwatorskiej

2.1.1 Wyznaczono strefę „A” ochrony konserwatorskiej

Obejmuje ona centrum miasta, którego układ urbanistyczny jest wpisany do rejestru zabytków pod nr 380, dnia 25.11.1956r.

Jej granicę południową i północną wyznaczają strumienie, granicę wschodnią zasięg zabudowy a granicę zachodnią obszar folwarku i zlikwidowanego cmentarza oraz ul. Piaskowa.

Strefa ochrony archeologicznej pokrywa się z zasięgiem strefy A. Dla stanowisk archeologicznych obowiązują takie sam  wytyczne konserwatorskie jakim podlegają wszystkie zabytki objęte strefą A. Dodatkowo wprowadza się wymóg uzyskiwania zezwolenia WKZ na podjęcie wszelkich prac ziemnych, które uwarunkowane jest przeprowadzeniem badań archeologicznych wyprzedzających  lub towarzyszących.

Zaleca się odbudowę pierzei rynku w nawiązania do zabudowy istniejącej. Podobnie należy postępować w wypadku wznoszenia zabudowy uzupełniającej w centrum miast.

2.1.2. Strefa „B” ochrony konserwatorskiej

Wyznaczono strefę „B” ochrony konserwatorskiej dla poszczególnych fragmentów zabudowy w części północnej, zachodniej i południowo wschodniej, w części wstępnej opracowania określono warunki w niej obowiązujące.

2.1.3. Wyznaczono strefę „K” ochrony krajobrazu w części zachodniej i południowej miast

W strefie tej zaleca się aby w południowej części, łęgów nad strumieniem ograniczonych ul. Lipową, nie wznosić zabudowy, pozostawiając ten teren jako teren zielony. Wyznaczone zostały w ten sposób planty miejskie złożone z terenu cmentarza, ogrodów użytkowych folwarku, łęgów. Ich południową granicę wyznacza poczwórny rząd lip.

2.1.4. Wyznaczono strefę „E” ochrony ekspozycji panoramy miast od strony północno-zachodniej, wschodniej i południowej

W wypadku wznoszenia nowych budynków lub planowania nowych terenów pod zabudowę na tych obszarach należy tak projektować układ zabudowy jak poszczególne budynki aby dominantą krajobrazową pozostała wieża kościoła św. Katarzyny.

2.2. Wykaz zabytków architektury i budownictwa

Zabytki sakralne

1. Kościół p.w. św. Katarzyny, obecnie parafialny prawosławny p.w. Podwyższenia Krzyża Świętego, wpisany do rejestru zabytków pod nr 1115, dnia 4.7.1964r.

2. Kościół parafialny rzymsko – katolicki, p.w. Trójcy Świętej, wpisany do rejestru zabytków pod nr 974/L dnia 17.7.1992 r.

3. Mur cmentarza przy ul. Polkowickiej

Zabudowa miast

Folwark

1. Dom zarządcy, ob. Dom mieszkalny ul. Dworska nr 2

2. Dom mieszkalny ul Dworska nr 4

3. Dom mieszkalny ul Dworska nr 6-8

4.Stodoła, ul. Dworska 6

5. Stodoła z lamusem ul. Dworska nr 12

Dworzec kolejowy, ul. Kolejowa

Młyn wraz z budynkiem gospodarczym, ul. Cicha

Młyn z domem mieszkalnym, ul. Witosa 12

Ul. Cicha

Dom mieszkalny ul. Cicha nr 1

Dom mieszkalny ul. Cicha nr 2

Dom mieszkalny ul. Cicha nr 4

Dom mieszkalny ul. Cicha nr 6

Dom mieszkalny ul. Cicha nr 8

Dom mieszkalny ul. Cicha nr 10

Dom mieszkalny ul. Cicha nr 12 – dawna pastorówka

Dom mieszkalny ul. Cicha nr 14

Ul. Głogowska

Dom mieszkalny ul. Głogowska nr 1

Dom mieszkalny ul. Głogowska nr 2

Dom mieszkalny ul. Głogowska nr 4

Dom mieszkalny ul. Głogowska nr 5

Dom mieszkalny ul. Głogowska nr 6

Dom mieszkalny ul. Głogowska nr 8

Dom mieszkalny ul. Głogowska nr 10

Dom mieszkalny ul. Głogowska nr 12

Dom mieszkalny ul. Głogowska nr 14

Dom mieszkalny ul. Głogowska nr 16

Dom mieszkalny ul. Głogowska nr 18

Dom mieszkalny ul. Głogowska nr 20

Dom mieszkalny ul. Głogowska nr 22

Dom mieszkalny ul. Głogowska nr 24

Dom mieszkalny ul. Głogowska nr26

Dom mieszkalny ul. Głogowska nr 28

Ul. Głucha

Dom mieszkalny ul. Głucha nr 2

Ul. Świętej Katarzyny dawniej F. Dzierżyńskiego

Dom mieszkalny ul. Św. Katarzyny nr 1-3

Dom mieszkalny ul. Św. Katarzyny nr 2

Dom mieszkalny ul. Św. Katarzyny nr 4

Dom mieszkalny ul. Św. Katarzyny nr 5

Dom mieszkalny ul. Św. Katarzyny nr 7

Dom mieszkalny ul. Św. Katarzyny nr 9

Dom mieszkalny ul. Św. Katarzyny nr 11

Dom mieszkalny ul. Św. Katarzyny nr 13

Dom mieszkalny ul. Św. Katarzyny nr 15

Dom mieszkalny ul. Św. Katarzyny nr 17

Dom mieszkalny ul. Św. Katarzyny nr 19

Ul. Kolejowa

Dom mieszkalny ul. Kolejowa nr 1

Dom mieszkalny ul. Kolejowa nr 3

Dom mieszkalny ul. Kolejowa nr 4

Pl. Kościelny

Dom mieszkalny pl. Kościelny nr 1

Dom mieszkalny pl. Kościelny nr 3

Dom mieszkalny pl. Kościelny nr 5

Dom mieszkalny pl. Kościelny nr 6

Dom mieszkalny pl. Kościelny nr 7

Budynek gospodarczy pl. Kościelny nr 7

Ul. Krochmalna

Dom mieszkalny ul. Krochmalna 1

Dom mieszkalny ul. Krochmalna 3

Ul. 1 Maja

Dom mieszkalny ul. 1 Maja nr 1

Budynki gospodarcze przy domu mieszkalnym ul 1.Maja nr 1

Dom mieszkalny ul. 1 Maja nr 2

Dom mieszkalny ul. 1 Maja nr 3 – obecnie Ośrodek Zdrowia

Dom mieszkalny ul. 1 Maja nr 6

Ul. Młynarska

Dom mieszkalny, ul . Młynarska nr 1

Budynek gospodarczy przy domu mieszkalnym ul Młynarska nr 1

Ul. Parkowa

Dom mieszkalny ul. Parkowa nr 5

Dom mieszkalny ul. Parkowa nr 9

Ul. Piaskowa

Dom mieszkalny ul. Piaskowa nr 1

Dom mieszkalny ul. Piaskowa nr 4

Dom mieszkalny ul. Piaskowa nr 6

Dom mieszkalny ul. Piaskowa nr 8

Ul. Polkowicka

Dom mieszkalny ul. Polkowicka nr 2

Dom mieszkalny ul. Polkowicka nr 3

Dom mieszkalny ul. Polkowicka nr 4

Dom mieszkalny ul. Polkowicka nr 5

Dom mieszkalny ul. Polkowicka nr 6

Dom mieszkalny ul. Polkowicka nr 7

Dom mieszkalny ul. Polkowicka nr 8

Dom mieszkalny ul. Polkowicka nr 11

Dom mieszkalny ul. Polkowicka nr 15

Dom mieszkalny ul. Polkowicka nr 16

Dom mieszkalny ul. Polkowicka nr 20

Ul. Polna

Dom mieszkalny ul. Ponlna nr 2

Budynek gospodarczy przy domu mieszkalnym ul. Polna nr 2

Dom mieszkalny ul. Polna nr 4

Budynek gospodarczy przy domu mieszkalnym ul Polna nr 4

Ul. Ścinawska

Dom mieszkalny ul Ścinawska nr 1

Dom mieszkalny ul Ścinawska nr 3

Dom mieszkalny ul Ścinawska nr 4

Dom mieszkalny ul Ścinawska nr 6

Dom mieszkalny ul Ścinawska nr 7

Dom mieszkalny ul Ścinawska nr 9

Kuźnia, ul Ścinawska 10

Dom mieszkalny ul Ścinawska nr 11

Dom mieszkalny ul Ścinawska nr 12

Dom mieszkalny ul Ścinawska nr 14

Dom mieszkalny ul Ścinawska nr 16

Dom mieszkalny ul Ścinawska nr 17

Dom mieszkalny ul Ścinawska nr 21

Ul. Wesoła

Dom mieszkalny ul. Wesoła nr 5

Pl. Zwycięstwa – dawny rynek

Dom mieszkalny, pl. Zwycięstwa nr 1

Dom mieszkalny, pl. Zwycięstwa nr 2

Dom mieszkalny, pl. Zwycięstwa nr 3

Dom mieszkalny, pl. Zwycięstwa nr 5

Dom mieszkalny, pl. Zwycięstwa nr 7

Dom mieszkalny, pl. Zwycięstwa nr 8

Dom mieszkalny, pl. Zwycięstwa nr 9

Dom mieszkalny, pl. Zwycięstwa nr 10

Dom mieszkalny, pl. Zwycięstwa nr 12

Dom mieszkalny, pl. Zwycięstwa nr 13

Dom mieszkalny, pl. Zwycięstwa nr 14

2.2.1. Inne elementy objęte ochroną

Układ urbanistyczny miasta, wpisany do rejestru zabytków nr 380, dnia 25.11.1956r.

Cmentarz ewangelicki przy ul. Polkowickiej

Cmentarz komunalny przy ul. Ścinawskiej

2.3.Stanowiska archeologiczne

Obszar ZP 71-21

493. osada ? chronologia: XIV-XV wiek, stanowisko numer 3/3

494. osada? chronologia: XIV-XV wiek, stanowisko numer 8/8

495. osada ? chronologia: 2 połowa XIII wieku, ślad osadnictwa pradzieje, stanowisko numer 9/9

496. osada chronologiczna: 2 połowa XIII wieku, stanowisko numer 10/10

497. ślad osadnictwa, kultury łużyckiej? Stanowisko numer 11/11

498. ślad osadnictwa chronologia: epoka kamienia, osada? Chronologia: IX-X wiek, ślad osadnictwa chronologia: XIII-XIV wiek, stanowisko numer 12/12

499. osada chronologia: IX-XI wiek, osada chronologia: 2 połowa XIII-XIV wiek, stanowisko numer 13/13

500. osada? Chronologia: XIV-XV wiek, stanowisko numer 14/14

501. ślad osadnictwa kultury przeworskiej chronologia: okres wpływów rzymskich, ślad osadnictwa chronologia: pradzieje, ślad osadnictwa chronologia: 2 połowa XIII-XIV wiek, stanowisko numer 15/15

502.osada chronologia: XIV-XV wiek, stanowisko numer 16/16

503. osada? Kultury łużyckiej, ślad osadnictwa chronologia: pradzieje, ślad osadnictwa chronologia: 2 połowa XIII-XIV wiek, stanowisko numer 17/17

504. osada chronologia: IX-X wiek, osada chronologia: XII – 1 połowa XIII wieku, stanowisko numer 18/18

505. osada chronologia: XIV-XV wiek, stanowisko numer 19/19

506. osada kultury łużyckiej, osada chronologia: XIV-XV wiek, ślad osadnictwa chronologia: pradzieje, stanowisko numer 20/20

507. ślad osadnictwa chronologia: pradzieje, stanowisko numer 21/21