Gmina Rudna

Gródek

1.1 Dawne nazwy wsi

Burglehn zum Rauden – 1514 r., Raudten Burglehn – 1787 r., Raudner Burglehn – 1818 r., Raudten Burglehn – 1830 r., następnie Raudten Burglehn zamiennie z Burglehn Raudten do lat 30-stych XX w.; wówczas funkcjonuje w tym brzmieniu jako nazwa osiedla w ramach Rudnej. Od 1945 r. – Gródek ( w podobnym jak przed wojną znaczeniu, tj. nazwy osiedla).

1.2 Etymologia nazwy wsi.

Jest to zdrobniałe spolszczenie od niemieckiego rzeczownika die Burg = gród.

1.3 Historia wsi i dóbr.

Zapewne średniowiecznej proweniencji, na co wskazuje nazwa Burglehn. Jednakże właściciele tutejszych dóbr rycerskich (szlacheckich) znani są z nazwiska dopiero w czasach nowożytnych. Pierwszym z nich był von Prittwitz (być może chodzi tu o właściciela pobliskiej Starej Rudnej, zatem byłby to Abraham von Prittwitz, około poł. XIX w.); kolejnymi: Böhm z Głogowa i von Segner z Berlina. Następnie stanowiły spuściznę po wspomnianym Böhmie, po czym zakupił je von Sälzer, a od niego nieznany z imienia von Sydow, który oddał majątek w dzierżawę, zaś ów dzierżawca utworzył tu pierwszą na Śląsku plantację tytoniu (lata 80-te XVIII w. ). Z informacji pochodzącej z 1830 r. wynika, iż znajdował się w Gródku jeden folwark z udziałami domeny królewskiej oraz kasy miejskiej (w Rudnej). W 1845 r. właścicielem dóbr był niejaki Schönitz, przy czym do majątku należy pobliska osada Schmol (zapewne średniowieczna, służebna wobec Rudnej, wymieniana w dokumencie 1456 r.) z folwarkiem i dwoma młynami (tzw. Latzmühle i Schmolmühle). Młyny te były pierwotnie foluszami i należały do domeny królewskiej w Wołowie. W latach ok. 1876 – ok. 1891 właścicielem Gródka z przyległościami był Hermann Enger, następnie od 1891 r. – Wilhelm Frost, doktor filozofii (do majątku włączono wówczas część dóbr chłopskich). W 1905 r. wymieniany jest jako posiadacz M. von Dziembowski, zaś od 1909 r. do 1912 r. – Adoph Weiβ. W 1917 r. właściciele (zapewne ostatnim) dóbr był Joseph Poralle. W 1930 r. (lub około tej daty) nastąpił podział dóbr pod budowę osiedla. Zostało ono wzniesione jeszcze przed wybuchem II wojny światowej stanowiąc już część składową Rudnej.

1.4 Układ przestrzenny wsi.

Gródek charakteryzuje się w swej historycznej najstarszej części zabudową rzędową z budynkami zagród pogrupowanymi w czworobok, przy czym zabudowa ta jest w znacznej mierze zdegradowana, występują też braki w poszczególnych zagrodach. Relikty jednego z młynów zachowane przy ul. Witosa 12. Na północny wschód od historycznej zabudowy Gródka osiedle prostych parterowych domków jednorodzinnych o dwuspadowych dachach.

1.5 Tabelaryczne zestawienie danych statystycznych.

*dane dotyczą pobliskiej osady Schmol (brak polskiej nazwy), która należała do Gródka

2. Strefy ochrony konserwatorskiej

Zagadnienie omówione przy Rudnej.